hormoonbalans

Hormoonbalans. 

Het menselijk lichaam streeft altijd naar een perfecte balans. Dit noemt men ook wel homeostase. Homeostase betekend: het in evenwicht zijn van alle functies in het lichaam. Denk bijvoorbeeld aan de temperatuur die constant moet zijn. Als we te warm worden, past het lichaam zich aan door te gaan zweten. Dit zorgt ervoor dat we de warmte weer kwijt raken, zodat de lichaamstemperatuur niet te ver stijgt. Als we het koud krijgen, past het lichaam zich ook aan door te gaan rillen. De spiercontracties zorgen ervoor dat er warmte geproduceerd wordt. Hierdoor wordt voorkomen dat de lichaamstemperatuur te ver daalt. Ook de hormoonhuishouding is een voorbeeld van zo’n lichaamsfunctie. De hormoonhuishouding moet ook in balans zijn. Zou er geen balans zijn, dan kan dit schade veroorzaken aan het lichaam.

Hormonen zijn stoffen die door het lichaam zelf gemaakt worden. Ze spelen onder andere een belangrijke rol bij de stofwisseling van voedingsstoffen. Ze kunnen gevormd worden door hormoonklieren, zoals bijvoorbeeld de schildklier of de alvleesklier. Maar ook door bepaalde aparte cellen, zoals bijvoorbeeld in de maag en in de darmen. Hormonen worden afgegeven aan het bloed, waardoor ze op verschillende plaatsen in het lichaam terecht kunnen komen. Het zijn een soort ‘boodschappers’ die een signaal afgeven aan verschillende lichaamsdelen. Daar stimuleren ze de cellen tot specifieke activiteiten.

Hormonen die vooral betrokken zijn bij de stofwisseling van voedingsstoffen zijn:

  • Leptine
  • Ghreline
  • Insuline
  • Glucagon
  • Adrenaline
  • Cortisol

Leptine is een hormoon dat voornamelijk geproduceerd wordt in de vetcellen. Het hormoon speelt een belangrijke rol in de energiehomeostase in het lichaam. Leptine helpt te voorkomen dat we teveel energie verbruiken of dat er teveel energie wordt opgeslagen. De vetcellen geven de hormonen af aan het bloed. Het bloed vervoert de hormonen vervolgens naar de hersenen. Eenmaal aangekomen bij de hersenen, wordt het verzadigingscentrum getriggerd. Dit geeft een signaal af aan ons lichaam wat wij kennen als ‘een verzadigd gevoel’. Hierdoor neemt het hongergevoel dus af. Hoe meer leptine er rondcirculeert in het bloed, hoe meer men zich verzadigd voelt. Bij mensen met overgewicht is de balans verstoord, waardoor zij minder snel een verzadigingsgevoel krijgen.

Ghreline is een hormoon dat wordt afgegeven in de maag en een klein deel in de hersenen. Het heeft een tegenovergestelde werking ten opzichte van leptine. Het stimuleert de eetlust en zorgt er dus voor dat we een hongergevoel krijgen. Ghreline heeft ook invloed op andere hormonen. Zo stimuleert het de alvleesklier tot het afscheiden van meer glucagon en minder insuline. Als we te weinig eten, geeft ghreline een signaal af aan de hersenen, waardoor we dus honger krijgen. Na een maaltijd neemt het ghreline gehalte weer af en verdwijnt het hongergevoel. Gebleken is dat bij mensen met overgewicht, de afgifte van ghreline hoger is, waardoor zij honger blijven houden, zelfs nadat zij gegeten hebben.

Insuline wordt dus geproduceerd door de alvleesklier. Het is een bekend en belangrijk hormoon. Insuline zorgt ervoor dat het bloedsuikergehalte (ook wel bloedglucosegehalte) afneemt. Na een maaltijd met veel koolhydraten stijgt het bloedsuikergehalte. De alvleesklier wordt dan gestimuleerd om insuline af te scheiden. Insuline zorgt ervoor dat de suikers uit het bloed kunnen worden opgenomen door de cellen. Wanneer het bloedsuikergehalte een lange tijd te hoog blijft, kan dit namelijk ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid.

Glucagon wordt ook gevormd voor de alvleesklier, maar heeft een tegenovergestelde werking ten opzichte van insuline. Glucagon verhoogd namelijk het bloedsuikergehalte. Een te laag bloedsuikergehalte is namelijk ook niet goed en kan zorgen voor onder andere vermoeidheid, duizeligheid of concentratieproblemen. In ernstige gevallen kan het zelfs leiden tot het verlies van bewustzijn of coma. Het bloedsuikergehalte kan verhoogd worden door onder andere aminozuren (de kleinste deeltjes van eiwitten) om te bouwen tot glucose (de kleinste vorm van koolhydraten). Dit gebeurd vooral bij mensen die te weinig koolhydraten eten en/of teveel intensief bewegen en bij mensen met veel stress. Bij gezonde mensen is de afscheiding van insuline en glucagon in balans en blijft het bloedsuikergehalte altijd binnen de grenzen.

Adrenaline is ook een bekend hormoon. Het wordt ook wel het ‘vecht- vluchthormoon’ genoemd. Het zorgt ervoor dat het lichaam wordt voorbereid op snelle actie. Het stimuleert het hart, waardoor de bloeddruk stijgt. Het verwijd de pupillen en de bloedvaten in de skeletspieren. Ten aanzien van de stofwisseling zorgt adrenaline ervoor dat de afscheiding van insuline wordt geremd. Ook stimuleert adrenaline de omvorming van aminozuren tot glucose.

Cortisol is het zogenaamde stresshormoon. Het bevordert de ombouw van aminozuren tot glucose. Vooral de eiwitten van het spierweefsel worden hiervoor gebruikt. Bij stress, of dit nu lichamelijk of psychisch is, wordt er meer cortisol geproduceerd. Het lichaam heeft dan meer glucose nodig. Ook zorgt het ervoor dat de cellen minder suiker uit het bloed opnemen, waardoor het bloedsuikergehalte hoog blijft. Wie langdurig last heeft van veel stress, heeft vaak te hoge cortisol waardes in zijn bloed. Dit kan ervoor zorgen dat de lichaamssamenstelling veranderd in minder spiermassa en meer vetmassa. Dit heeft een nadelig effect op de stofwisseling. Spiermassa heeft namelijk een hogere stofwisselingsactiviteit dan vetmassa. Voor het lichaam is het dus belangrijk om zo min mogelijk stress te ervaren, waardoor er zo weinig mogelijk cortisol wordt geproduceerd.

Voor een goede stofwisseling is het belangrijk dat al deze hormonen in balans zijn en dus binnen normale waardes blijven. Door een gezonde leefstijl met voldoende beweging, een juist voedingspatroon, genoeg rust en ontspanning en weinig stress, zorgt men ervoor dat het lichaam én de hormonen perfect in balans zijn en blijven. Wanneer de hormonen niet in balans zijn, kan doormiddel van aanpassingen in de voeding en leefstijl, het balans weer hersteld worden. Hierdoor zal ook de stofwisseling weer op normale snelheid gaan werken, wat belangrijk is bij het afvallen.